Şifalı Bitkiler : Çarkıfelek otu

[Shy]

Çarkıfelek otu, Passiflora, Passiflora incarnata L.
This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 750x711.
Çarkıfelek çiçeği
This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 900x611.

Fırıldak otu
Saat çiçeği
Et renkli Çarkıfelek otu
Şifalı Çarkıfelek otu
Familyası: Çarkıfelekgillerden, Passionsblumen, Passifloraceae
Drugları: Çarkıfelek otu; Passiflorae herba
Çarkıfelek otunun genellikler yaprak ve çiçekleri, nadiren de meyveleri ve de çok nadiren sapları çay, tentür ve natürel ilaç yapımında kullanılır.
Giriş: Çarkıfelek otu Çarkıfelekgilerden olup bu gruba takriben 400 bitki dahildir ve bunlardan sadece Şifalı Çarkıfelek otunun (Passiflora incarnata) çay, tentür ve natürel ilaçları yapılır. Meyveli Çarkıfelek otunun (Passiflora edulis) ise sadece meyvelerini yemek için yetiştirilir. Mor Çarkıfelek otu (Passiflora caerulea) ise genellikle süs bitkisi olarak yetiştirilir, çünkü ılıman ve soğuk iklime daha çok uyum sağlar. Latince Passio; acı çekme, İncarnata; et rengi, Caerulea; mavi ve Edulis; yenilebilir anlamlarına gelir. Türkçe’de Çarkıfelek denmesinin nedeni ise bitkinin taç yapraklarının çarkın görünümünü andırmasıdır. Çarkıfelek otu Kızılderililer tarafından uyku rahatsızlıklarına karşı kullanılmıştır. Günümüzde yapılan araştırmalarla bu etkisi belgelenmiştir. Vatanı Orta ve Güney Amerika olan Şifalı Çarkıfelek otu günümüzde tropik ve subtropik bölgelerde oldukça çok yetiştirilmektedir. Bunun haricinde Doğu Hindistan’da başka türleri de yetişmektedir.

Botanik: Çarkıfelek otu 6-12 m boyunda , çok yıllık, meyveli bir sarmaşık olup yer yer çatallaşır ve çevresindeki ağaç veya duvara sarılarak yükselir. Bu türün yaprakları genellikle üç loplu, loplar oldukça derin, kenarları hafif dişli, yeşil renkli, değişken sıra ile gövdeye dizili, her lopun ortasında derin damarlar, ondan yanlara yayılan yan damarları vardır. Yaprakları 7-15 cm eninde, 6-12 cm uzunluğunda, saplı ve üst yüzeyi hafif tüylüdür. Yaprak saplarının dibinden çıkan 10-20 cm uzunluğundaki helizonları (spiral şeklinde) ile çevresindeki ağaçlara, çalı, çit, duvar, ev v.b nesneye sarılarak tırmanır. Çiçekleri çark şeklinde 4-8 cm çapında leylaki, lavanta, eflatun, mor veya et renkli, olabilir ve bu taç yapraklar diğer bitkilerden farklı olarak iplik şeklinde, başlangıç kısmı beyaz, büyük bir kısmı ise leylakidir. Taç yaprakların takriben 72 adet olduğu tespit edilmiştir. Göbekte beşli bir döllenme tozluğu ve onun üzerinde üstü grimsi renkli iğneleri vardır. Kupa yaprakları dil şeklinde olup üst kısmı leylaki krem renkli 5 alt 5 üst olmak üzere toplam 10 adettir. Şayet iklim uygun olursa meyvesi de olur ve bu meyveleri yenir, fakat ilaç yapılmaz. Çarkıfeleğin fotoğrafını çekmek için birçok Ünv. Botanik bahçesine gittiysem de bulamadım ve tohumlarını kendim saksıya ekerek yetiştirdim ve sonra da botanik bahçeye verdim.

Yetiştirilmesi: Almanya’da kışın sera veya çiçek evlerine alınmakta, yazın bahçelere konulmaktadır. Akdeniz ülkelerinde de problemsiz dışarıda da yetiştirilmektedir. Türkiye’nin Akdeniz ve Ege bölgelerinde kışın dışarıda kalabilirse de her şeye rağmen içeri almakta fayda vardır. Çarkıfelek balkon, bahçe, ve tarlalar ekilir veya evleri süslemek için süs bitkisi olarak yetiştirilir.

Hasat zamanı: Mayıs’tan Ekim’e kadar yaprak, sürgün ve çiçekleri toplanır, kurutularak kaldırılır. Şayet tentürü yapılacak ise taze olarak işlenir. Meyveleri yenir veya kompostosu yapılır. Malesef şifalı bitkiler toplama, kurutma, paketleme ve depolama işlemleri sırasında çok yanlışlar yapılmaktadır. Bitkinin şifalı kısmı yaprak veya çiçekleri ise asla Güneş altında kurutulmaz ve mutlaka gölgede kurutulmalıdır. Ayrıca örneğin bitki 5 günde kurudu ise, 2 gün daha kurumada bırakmak mahzurludur, çünkü birleşimindeki eterik yağları kaybettiğinden kalitesi düşer. Sadece bitki kökleri Güneş’te kurutulur ve kurur kurumaz hemen paketlenip depolanması gerekir. Şifalı bitkilerin Aktarlar’da açıkta satılması kalitesini kısa sürede düşürür ve etkisini oldukca azaltır.

Birleşiminde: Geniş bilgi: Şifalı Bitkiler ve Alternatif Tıp isimli kitabımızda mevcuttur.
Araştırmalar: Geniş bilgi: Şifalı Bitkiler ve Alternatif Tıp isimli kitabımızda mevcuttur.
Tesir şekli: Geniş bilgi: Şifalı Bitkiler ve Alternatif Tıp isimli kitabımızda mevcuttur.

Kullanılması:
a) Araştırmalara göre Çarkıfelek otu veya ekstresi başta uykuya dalamama ve uyuyamama gibi uyku rahatsızlıklarına karşı kullanılır.
b) Komisyon E’nin 223 nolu 30/11/1985 tarihli ve 50 nolu 13/03/1990 tarihli monografi bildirilerine göre Çarkıfelek otu başta sinirsel iç huzursuzluğa karşı kullanılır.
c) Homeopati’de Çarkıfelek tentürü başta uyuyamama, kramplar, boğmaca, astım, sara, nevralji, iç huzursuzluk ve siyatik’e karşı kullanılır. Kronik alkoliklere ve morfin kullanan bağımlıları iyileştirdiği iddia edilmektedir.
d) Halk arasında; uyuyamama, sinirlilik, depresyon, iç huzursuzluk, nevralji, histeri, korku, sinirsel mide ve bağırsak rahatsızlıkları, hafif kalp rahatsızlıkları, yüksek tansiyon ve astıma karşı kullanılır.

Çayı: Kurutulmuş veya taze Çarkıfelek otundan 3-5 gr demliğe konur ve üzerine 300-500 ml kaynar su ilave edilir. 5-10 dakika demlenmeye bıraktıktan sonra süzülerek içilir.

Çay Harmanları;

Homeopati’de: Çarkıfeleğin yaprak, çiçek ve taze sürgünlerinden 20 gr ince kıyılarak bir şişeye konur ve üzerine %70’lik 80 ml alkol ilave edilir. Güneş ışınlarından uzakta muhafaza edilir ve arada bir çalkalanır. Takriben 4-6 hafta sonra nesne süzülerek Homeopati’de <<Passiflora incarnata>> ismi ile anılan tentür elde edilir. Bu tentürden günde 3-4 defa 10-15 damla 4-6 hafta süreyle alınır.

Hastalığın belirtileri (semptom):

Ekstresi: Kurutulmuş 14 gr Çarkıfelek otu (yaprak, çiçek ve sürgünleri) 5 litre %40 Metanol (Metil Alkol) ve %60 damıtılmış sudan oluşan karışımın içine konur ve ekstraksiyonu yapılır. Bu ekstraksiyon sonucu elde edilen ekstre aynı tentürü gibi kullanılır.
Yan tesirleri: Bilinen bir yan tesiri yoktur.

B) Meyveli Çarkıfelek otu, Fruchtige Rassiousblume, Passiflora adulis

Marakuya

This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 820x816.

Familyası: Çarkıfelekgillerden, Passionsblumengewâchse, Passifloraceae

Drugları: Çarkıfelek meyvesi; Passiflorae fructus
Meyveli Çarkıfelek otunun sadece meyveleri taze olarak yenir, pata, komposto veya yoğurdu yapılır.

Botanik: Çarkıfelek sarmaşığından takriben 50 türünün meyvesi yenir, bunların arasında Şifalı Çarkıfelek otunun da yenir. Fakat çok aromalı ve iri meyveler genellikle meyveli Çarkıfelek otundan; Passiflora edulis elde edilir.
a) Ala Çarkıfelek otu; P. Edulis. Var edulis Sims kan kırmızısı veya kırmızımsı kahve renkli erik büyüklüğünde, yumurta şeklinde, yüzeyi parlak ve içi çekirdek doludur.
b) Sarı Çarkıfelek otu; P.edulis var.flavicorpa DEGENER, meyvesi yumurta büyüklüğünde yüzeyi parlak, sarımsı renkte, içi çekirdek dolu ve yumurta şeklindedir. Yaprakları genellikle bütün, nadiren kenarlarında iki küçük lop bulunur. Oval şekildeki yaprakların kenarları hafif dişli, ortada ana damarları vardır, saplı, sapların dibinde tutulmak için spiral şeklinde helizonları vardır.
Ala Çarkıfelek otu genellikle tropik ve subtropik ülkelerin yüksek dağlarında yabani olarak yetişir. Bu tür Almanya gibi soğuk ülkelerde süs bitkisi olarak yetiştirilir. Ben bu bitkiyi kendi evimde yetiştirerek fotoğraflarını çektim. Meyveli Çarkıfelek otu Türkiye’nin Ege, Akdeniz ve Marmara bölgesinde problemsiz yetişirken diğer bölgelerde kış aylarında evlere veya seralara alınır.

Birleşimi:

Kullanılması: Meyveleri taze olarak yendiği gibi pasta, komposto ve meyveli yoğurt yapımında kullanılır.

Çok hafif zehirli

C) Mavi Çarkıfelek otu, Himmelsblaue Passionsblume, Passiflora caerulea
Familyası: Çarkıfelekgillerden, Passionsblumengewâchse, Passifloraceae
Botanik: Vatanı Brezilya olan Mavi Çarkıfelek otu, günümüzde dünyanın hemen her yerinde süs bitkisi olarak yetiştirilir. Bu kadar çok yaygın olmasının nedeni diğer türlere göre soğuğa karşı daha dayanıklı olmasındandır. Yaprakları 5-7 loplu, lopları oldukça derin ve adeta parmak şeklinde (Şifalı Çarkıfelek otu üç loplu ve Meyveli Çarkıfelek otu lopsuzdur) kenarları düz ve hemen her lop oval şekildedir. Çiçekleri diğerlerinden farklı olarak ipliğimsi, taç yaprakları mavi, açık mavi veya mor renkte, döllenme tozlukları sarı, topuzu sarıdır. Kupa yaprakları yeşilimsi beyaz veya yeşilimsi gri renktedir.
Birleşimi: Yapraklarının Siyan hidrik asit türevleri (6 mg/100 gr) içerdiği iddia edilmektedir.

Yan tesirleri: Bu türün kullanılması mahzurludur. Şayet bulmak mümkün olursa Şifalı Çarkıfelek otunun tohumları bulunarak yetiştirilmelidir.

Geniş bilgi için Şifalı Bitkiler ve Alternatif Tıp ismli kitabımızda mevcuttur.